Harnas

Soms verbaas ik me over de herkomst van bepaalde uitdrukkingen. Neem nou bijvoorbeeld het gezegde “Hij is in het harnas gestorven”. Die moet al minstens zo’n zevenhonderd jaar oud zijn. Toen had je van die dappere strijdlieden, die zich in een ijzeren uniform hulden om immuun te zijn tegen vijandelijke pijlen. Kennelijk gaf deze kleding toch niet afdoende bescherming, want menigeen is op het slagveld een heldhaftige dood gestorven. Vandaar natuurlijk de uitdrukking.
Later, toen er kogels waren uitgevonden, die dwars door je ijzeren kostuum heen schoten, had het geen nut meer om een harnas te dragen. Het raakte dus uit de mode. Men ging weer in zijn gewone kloffie op oorlogspad. De uitdrukking “in het harnas sterven” bleef echter bestaan. Weliswaar werden er mindere eisen aan de outfit van de overledene gesteld, maar hij moest wel met een zekere heldhaftigheid aan zijn eind gekomen zijn. Zo wordt van de dappere Michiel de Ruyter gezegd dat hij in het harnas is gestorven, terwijl hij zijn gewone admiraalsuniform aanhad, toen hij tijdens zijn laatste zeeslag sneuvelde.
Weer later hoefde je zelfs geen held meer te zijn, om in het harnas te sterven. Dat kon ook als gewone boekhouder. Als je tijdens je overlijden maar met de cijfertjes aan het plussen en minnen was. Je kleding was ook niet meer van belang. Een colbertje met een stroppie werd op prijs gesteld, maar het mocht ook wel gewoon een trui zijn.
Ooit kwam ik wel een erg plastisch gebruik van de zegswijze tegen. Een krant gebruikte hem, toen die melding maakte van een prostituee, die tijdens haar werk overleed. “In het harnas gestorven” meldde het artikel, terwijl de vrouw in kwestie helemaal geen kleren aan had. De klant, die ze bij zich had, schijnt zich letterlijk dood geschrokken te zijn. Wat hij op dat moment droeg, vermeldde het artikel niet. Het zal in ieder geval geen harnas geweest zijn.